محمد حسن خان اعتماد السلطنه
721
چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )
مدفون شد . ولى اين قبرستان اكنون از ميان رفته است . شرح حال او را به اختصار در مقدمهء كتاب نصف جهان و در رجال ايران مهدى بامداد ( ج 4 ) و در تذكرة القبور ( چ 2 ص 232 ) مىتوان يافت و اين مختصر نيز از اين كتابها استفاده شده است . * * * * كمپانى كه در متن كتاب از آن نام برده شده است در 1278 تشكيل شده است ( مرآت البلدان ، ج 2 ص 279 ) تنظيمات حسنه ( ص 144 - ص 105 چاپ اول ) اين تنظيمات حسنه غير از تنظيمات حاج ميرزا حسين خان سپهسالار است و آن را عليقلى ميرزاى اعتضاد السلطنه وضع كرده است . ( خاطرات سياسى امين الدوله ، ص 54 ) وزارت متشكله از وزراء سته ( ص 144 - ص 105 چاپ اول ) مراد تمركز همهء امور به دست صدراعظم است كه هر كارى از بزرگ و كوچك به دستور او صورت گيرد و اشاره به وضع صدارت ميرزا آقا خان نورى است . مجلس تحقيق دولتى ( ص 144 - ص 106 چاپ اول ) اين مجلس در تاريخ شنبه 6 ربيع الاول 1299 قرار شد تشكيل داده شود . امين الملك يعنى ميرزا على خان ( امين الدوله بعدى ) به عنوان رياست آن تعيين گشت و در تعيين اعضاى آن مستوفى الممالك نام اعتماد السلطنه را نيز برد و او از اين جهت كتابچهء مختصرى در باب اين مجلس نوشت ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 165 ) اعضاى ديگر مجلس عبارت بودند از وزير دفتر كه بالاخره رئيس مجلس شد ، حاجى ميرزا علينقى ، امين لشكر ، معين الوزاره يعنى علاء السلطنه بعدى پدر حسين علاء ، مستشار يعنى ميرزا يوسف خان ، گرانمايه يعنى حاج ميرزا حسين خان سرابى مؤلف مخزن الوقايع ، و ميرزا عيسى وزير ( خاطرات اعتماد السلطنه ، ص 166 ) اين مجلس هم نظير مجالس ديگر بود و هيچكدام اظهار نظرى نمىكردند مبادا كه شاه و وزراء را بد آيد . نظر شاه دربارهء اين مجلس آن بود كه اجزاى آن مثل هميشه در سفر و حضر با او باشند و مجلس دخلى به وزارت عدليه نداشته باشد و حتى به امين السلطان گفت رياست آن هم با خودت باشد . معهذا اتابك به چنين مجلسى هم